Neft bahalaşması ərzağa təsir edir: ehtiyat yığmaq problemi böyüdür.

CNBC-yə istinadən xəbər verilir ki, son həftələrdə neft qiymətlərinin artması ərzaq məhsullarının maya dəyərinə təsir göstərsə də, iqtisadçılar istehlakçıları panik şəkildə alış-veriş etməməyə çağırır.

Məlumata görə, Brent markalı neftin qiyməti yanvar ayında 60 dollar civarında olduğu halda, son dövrdə 100 dolları keçib. Bu artım əsasən İranla bağlı gərginlik fonunda Hörmüz boğazında neft axınının məhdudlaşması ilə əlaqələndirilir. Qeyd olunur ki, dünya üzrə neft daşımalarının təxminən beşdə biri məhz bu marşrutdan keçir.

Neftin bahalaşması ərzaq zəncirinin bütün mərhələlərinə təsir edir. Kənd təsərrüfatında istifadə olunan yanacaq, gübrə istehsalı, daşınma və soyuducu sistemlər üzrə xərclər artır. Bu da nəticə etibarilə ərzaq qiymətlərinə təsir göstərir.

Sorğular göstərir ki, istehlakçılar artıq bu artımı gözləyərək davranışlarını dəyişir. ABŞ-da aparılan araşdırmaya əsasən, respondentlərin təxminən 48%-i qiymətlərin artacağını düşünərək bəzi məhsulları toplu şəkildə almağa başlayıb.

Lakin iqtisadçılar bildirir ki, bu cür davranış əks təsir yarada bilər. Panik alışlar tələbi süni şəkildə artırır, təchizat zəncirlərinə əlavə yük yaradır və qiymətlərin daha da yüksəlməsinə səbəb olur.

Ekspertlərin sözlərinə görə, neft qiymətlərindəki artım ərzaq qiymətlərinə dərhal təsir etmir. Bu proses mərhələli şəkildə baş verir və təsirin tam hiss olunması aylar çəkə bilər. Xüsusilə tez xarab olan məhsullarda qiymət artımı daha tez hiss olunsa da, ümumi təsir daha gec və qeyri-bərabər şəkildə bazara ötürülür.

Miçiqan Dövlət Universitetinin iqtisadçısı Devid Orteqa qeyd edir ki, ərzaq qiymətlərində artım bir gecədə baş vermir. Əgər neft qiymətlərində artım qısamüddətli olarsa, bu, ərzaq bazarına ciddi təsir etməyə də bilər. Qiymət artımı əsasən enerji xərclərinin uzun müddət yüksək qalması halında daha aydın hiss olunur.

Eyni zamanda, neft qiymətləri sürətlə dəyişsə də, ərzaq qiymətləri bu dəyişiklikləri dərhal izləməz. Bunun səbəbi xərclərin istehsaldan satışa qədər bir neçə mərhələdən keçərək formalaşmasıdır.

Mütəxəssislər bildirir ki, yanacaq qiymətlərində 10-20% artım ərzaq qiymətlərinə eyni səviyyədə təsir göstərmir. ABŞ Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin məlumatına görə, ərzaq xərclərinin yalnız kiçik hissəsi birbaşa enerji ilə bağlıdır.

Bundan əlavə, şirkətlər xərclərin artımını dərhal qiymətlərə əks etdirmir. Rəqabətli bazarda fəaliyyət göstərən istehsalçılar çox vaxt qiymətləri qaldırmaq əvəzinə endirim kampaniyalarını azaltmaq kimi alternativ üsullara üstünlük verir.

Ekspertlər vurğulayır ki, istehlakçıların ehtiyat üçün həddindən artıq məhsul alması vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Belə hallarda təchizat zəncirləri əlavə təzyiq altında qalır və bazarda süni çatışmazlıq yaranır.

Nəticə etibarilə, iqtisadçılar istehlakçılara panik alışlardan uzaq durmağı tövsiyə edir. Əgər neft qiymətlərində artım uzun müddət davam edərsə, ərzaq bazarında qiymət artımı daha aydın hiss olunacaq. Lakin hazırkı mərhələdə bu prosesin mərhələli və zamanla baş verəcəyi vurğulanır.