Müharibənin nə vaxt bitəcəyi bilinmir: neft bazarında qeyri-müəyyənlik artır

**Müharibənin müddəti bilinmir: neft bazarında qeyri-müəyyənlik davam edir**

Son günlər qlobal neft bazarında ciddi dalğalanmalar müşahidə olunur. Bu ay ərzində qiymətlər bir gün ərzində belə 35 dollara qədər dəyişib. Hazırda isə neftin qiyməti təxminən 110 dollar səviyyəsindədir. Bununla belə, bəzi analitiklərin gözlədiyi qədər sürətli və kəskin artım baş verməyib.

Bunun əsas səbəbi isə qeyri-müəyyənlikdir.

Dünyanın ən vacib neft nəqli marşrutlarından biri olan Hörmüz boğazı həftələrdir tanker daşımaları üçün faktiki olaraq bağlanıb. Belə bir vəziyyət normalda qiymətlərin kəskin və davamlı artımına səbəb olmalı idi. Lakin bazar fərqli davranır.

Ekspertlər bu vəziyyəti “Schrödingerin pişiyi” ilə müqayisə edir. Yəni bazar eyni anda iki fərqli ssenarini qiymətləndirir: ya dünya ən böyük neft böhranına doğru gedir, ya da vəziyyət nəzarət altındadır.

Ən pis ssenari uzunmüddətli müharibədir. Bu halda Yaxın Şərqdən neft ixracı aylarla dayana bilər və bu, 1970-ci illərin enerji böhranından daha ağır nəticələrə gətirib çıxara bilər. Belə vəziyyətdə qiymətlər kəskin şəkildə yüksələ bilər.

Digər tərəfdən, müharibə qısa müddətdə başa çatsa, bazar sürətlə bərpa oluna bilər. Münaqişədən əvvəl bazarda kifayət qədər əlavə neft ehtiyatı mövcud idi və bu da qısa müddətli fasilələrin təsirini azaldır.

Son illərdə bir çox geosiyasi gərginliklərin gözləniləndən daha tez həll olunması investorların ehtiyatlı davranmasına səbəb olub. Bu səbəbdən də yüksək qiymətlərdə alış edən treyderlər tez-tez zərər edib və bu təcrübə bazarın reaksiyasına təsir göstərir.

Hazırkı vəziyyətdə bazar ziddiyyətli siqnallar alır. Müharibənin müddəti və məqsədləri ilə bağlı açıqlamalar tez-tez dəyişir və bu da qeyri-müəyyənliyi artırır. Eyni zamanda real bazarda - xüsusilə Yaxın Şərqdə - yanacaq qiymətləri sürətlə artır, bəzi ölkələrdə isə artıq yanacaq məhdudiyyətləri tətbiq olunur.

Digər tərəfdən isə maliyyə bazarlarında vəziyyət fərqlidir. Qiymətlər yüksəlməyə başlayan kimi, müharibənin tezliklə bitə biləcəyi ilə bağlı xəbərlər yenidən qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb olur.

Lakin son günlər bazarda yeni tendensiya müşahidə olunur. Qiymətlər yenidən yüksəlir və əvvəlki kimi sürətlə geri çəkilmir. Bu isə bazarın artıq daha uzunmüddətli münaqişə ehtimalını nəzərə almağa başladığını göstərir.

Bu prosesdə siyasi qərarlar və bazar bir-birinə təsir edir. Siyasi bəyanatlar qiymətləri dəyişir, qiymətlər isə öz növbəsində siyasi qərarlara təsir göstərir.

Ekspertlərin fikrincə, əgər qiymətlər gec reaksiya verirsə, gələcəkdə daha kəskin artım baş verə bilər. Çünki yüksək qiymətlər normalda həm tələbi azaldır, həm də istehsalı artıraraq bazarı balanslaşdırır.

Hazırda isə bu mexanizm tam işləmir. Bu da gələcəkdə daha ağır nəticələrə səbəb ola bilər.

Mütəxəssislər xəbərdarlıq edir ki, əgər münaqişə uzansa, neft çatışmazlığı gündə 10 milyon barel səviyyəsinə çata bilər. Bu isə pandemiya dövründə tələbin azalması ilə müqayisə oluna biləcək miqyasdır.

Hazırda istehlakçılar bu təsirin tam miqyasını hiss etmir. Amma müharibə uzandıqca həm yanacaq qiymətləri, həm də ümumi iqtisadi təsirlər daha ciddi şəkildə hiss oluna bilər.