Qlobal dövlət borcu 111 trilyon dollara çatdı: 2000–2025 dövründə sürətli artım.

Beynəlxalq Valyuta Fondunun (IMF) məlumatlarına əsasən, qlobal dövlət borcu 2000-ci ildəki 19.7 trilyon dollardan 2025-ci ildə 111 trilyon dollara yüksəlib. Bu, son 25 ildə borcun 5 dəfədən çox artdığını göstərir.

Araşdırmaya görə, borcun ən kəskin artımı 2008-ci il qlobal maliyyə böhranı və 2020-ci ildə COVID-19 pandemiyası dövründə qeydə alınıb. Bu mərhələlərdə hökumətlər iqtisadiyyatı dəstəkləmək üçün genişmiqyaslı xərclər həyata keçirib.

Hazırda qlobal dövlət borcunun böyük hissəsi ABŞ və Çinin payına düşür. ABŞ-ın dövlət borcu 38.3 trilyon dollar, Çinin isə 18.7 trilyon dollar səviyyəsindədir. Bu iki ölkə birlikdə qlobal borcun təxminən 51%-ni təşkil edir.

ABŞ-da borc xüsusilə 2020-ci ildə sürətlə artıb. Pandemiya dövründə dövlət xərclərinin artması nəticəsində borc bir il ərzində 23.4 trilyon dollardan 28.3 trilyon dollara yüksəlib. Sonrakı dövrdə də yüksək büdcə kəsirləri və artan faiz xərcləri bu artımı davam etdirib.

Çində isə borcun artım dinamikası fərqli olub. 2000-ci ildə cəmi 0.2 trilyon dollar olan dövlət borcu illik orta hesabla təxminən 18% artaraq sürətlə yüksəlib. Bu artımın əsas səbəbi yerli hökumətlərin infrastruktur və daşınmaz əmlak layihələrini maliyyələşdirmək üçün geniş borclanması ilə əlaqələndirilir.

2000-ci ildən bəri qlobal borcun formalaşmasında bir neçə əsas mərhələ fərqlənir. 2000-2007-ci illərdə borc nisbətən stabil artaraq 19.7 trilyon dollardan 35.8 trilyon dollara yüksəlib. Bu dövrdə artım əsasən qlobal iqtisadi genişlənmə ilə paralel gedib.

2008-2009-cu illərdə maliyyə böhranı fonunda borclanma kəskin artıb. Hökumətlər bank sektorunu xilas etmək və iqtisadiyyatı stimullaşdırmaq üçün böyük həcmdə vəsait ayırıb. Nəticədə qlobal borc iki il ərzində 35.8 trilyon dollardan 45.5 trilyon dollara yüksəlib.

2010-2012-ci illərdə Avropa borc böhranı müşahidə olunub. Bu dövrdə Avropa İttifaqının dövlət borcu 2011-ci ildə 13.1 trilyon dollara çatıb. Yunanıstan, İtaliya və İspaniya kimi ölkələrdə borclanma xərclərinin artması ciddi fiskal tədbirlərin görülməsinə səbəb olub.

2013-2019-cu illərdə isə aşağı faiz dərəcələri hökumətlərə borc yükünü daha rahat daşımağa imkan verib. Bu dövrdə qlobal borc 60.7 trilyon dollardan 73.9 trilyon dollara yüksəlib.

2020-ci ildə pandemiya səbəbindən qlobal borc bir il ərzində 73.9 trilyon dollardan 84.9 trilyon dollara yüksələrək tarixdə ən böyük illik artımı qeydə alıb.

2022-2025-ci illərdə isə faiz dərəcələrinin artması borcun xidmət xərclərini ciddi şəkildə yüksəldib. Bu vəziyyət xüsusilə ABŞ və inkişaf etməkdə olan ölkələr üçün əlavə maliyyə təzyiqi yaradıb.

Yaponiya və Avropa İttifaqında isə fərqli tendensiyalar müşahidə olunur. Yaponiyanın dövlət borcu 2012-ci ildə 14.2 trilyon dollar səviyyəsinə çatdıqdan sonra 9.8 trilyon dollara qədər azalıb. Bunun əsas səbəblərindən biri yenin dollar qarşısında ucuzlaşmasıdır. Bununla belə, Yaponiyada borcun ÜDM-ə nisbəti hələ də 230%-dən yuxarı qalır.

Avropa İttifaqında borc 2021-ci ildə 15.5 trilyon dollara çatdıqdan sonra 2022-ci ildə 14.3 trilyon dollara qədər azalıb. Lakin sonrakı illərdə müdafiə və enerji xərclərinin artması nəticəsində bu göstərici yenidən yüksələrək 2025-ci ildə 17.6 trilyon dollara çatıb.

Ümumilikdə, qlobal dövlət borcunun bu səviyyəyə çatması iqtisadiyyatların artan maliyyə yükü ilə üzləşdiyini göstərir və qarşıdakı illərdə fiskal siyasətin əsas mövzularından biri olaraq qalacaq.