Qlobal mərkəzi banklardan faiz dərəcələri ilə bağlı gözlənilməz siqnal

Qlobal mərkəzi banklar faiz siyasətində kəskin dönüş siqnalı verir

Qlobal mərkəzi banklar İran müharibəsinin neft qiymətlərini artırması fonunda sürətlə faiz artımına doğru yönəlir. Bu isə 2026 üçün əvvəl planlaşdırılan faiz endirimləri ilə bağlı gözləntiləri dəyişdirir.

Bu həftə ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi faiz dərəcələrini sabit saxladı, amma tək deyildi. Avropa Mərkəzi Bankı və İngiltərə Bankı da martın 19-da faizləri dəyişmədən saxladı və xəbərdarlıq etdi ki, İran müharibəsi inflyasiya risklərini artırır. Yaponiya Bankı da eyni addımı atdı.

İndi isə iri beynəlxalq brokerlər hesab edir ki, həm Avropa Mərkəzi Bankı, həm də İngiltərə Bankı yaxın aylarda faiz artımına gedə bilər, hətta bu addım artıq gələn aydan başlaya bilər.

Hər iki qurum bildirib ki, neft qiymətlərinin sürətli artımının iqtisadi artım və inflyasiyaya təsirini diqqətlə izləyirlər və lazım gələrsə müdaxiləyə hazırdırlar.

Avropa xüsusilə həssasdır, çünki enerji idxalından ciddi asılılığı var.

Barclays və J.P. Morgan gözləyir ki, Avropa Mərkəzi Bankı aprel iclasında faizləri artıracaq. Onların proqnozuna görə, əlavə artımlar iyun və iyul aylarında da davam edə bilər. Morgan Stanley və Deutsche Bank isə iyun və sentyabr aylarında hər dəfə 0.25% artım gözləyir.

Bu isə əvvəlki proqnozlardan kəskin fərqlənir, çünki daha öncə faizlərin bu il sabit qalacağı düşünülürdü.

Goldman Sachs daha sərt ssenaridə ümumilikdə 0.75% faiz artımı gözləyir və bu artımların iyundan başlayaraq mərhələli şəkildə həyata keçiriləcəyini bildirir. Bununla yanaşı, erkən, yəni aprel ayında artım ehtimalı da istisna edilmir.

İngiltərədə isə dönüş daha sürətli baş verdi. Cəmi üç həftə əvvəl bazarlar faiz endirimi gözlədiyi halda, Bank faizləri 3.75% səviyyəsində saxladı və bildirdi ki, iqtisadiyyata yeni şok səbəbilə inflyasiya qısa müddətdə artacaq.

İngiltərə Bankının rəhbəri Andrew Bailey qeyd edib ki, qərar hadisələrin necə inkişaf edəcəyini qiymətləndirmək üçün verilib.

J.P. Morgan artıq İngiltərədə aprel və iyul aylarında faiz artımı gözləyir. Bank həmçinin bildirir ki, inflyasiya yaxın rüblərdə 3.5% səviyyəsinə çata bilər, bu da hədəf olan 2%-dən xeyli yuxarıdır.

Eyni zamanda bəzi qurumlar hələ də ehtiyatlıdır. Citigroup və Morgan Stanley hesab edir ki, faiz artımı mümkündür, amma bu, hələ də bir çox qeyri-müəyyən amillərdən asılıdır.

ABŞ-da isə əsas dilemma dəyişməyib. Federal Ehtiyat Sistemi faizləri 3.50% ilə 3.75% aralığında saxlayaraq inflyasiya ilə iqtisadi zəifləmə arasında balans qurmağa çalışır.

Bir tərəfdən inflyasiya hələ də yüksəkdir və yenidən sürətlənmə riski var. Digər tərəfdən əmək bazarında zəifləmə və iqtisadi artımın yavaşlaması müşahidə olunur, bu isə normalda faiz endirimini tələb edərdi.

İran müharibəsi isə bu vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib. Enerji qiymətlərinin artması həm inflyasiyanı yüksəldir, həm də iqtisadi artımı zəiflədir. Bu isə klassik stagflyasiya riskini yenidən gündəmə gətirir.

Federal Ehtiyat Sistemi bildirib ki, iqtisadi fəaliyyət hələlik stabildir, amma gələcəklə bağlı qeyri-müəyyənlik yüksək olaraq qalır və Yaxın Şərqdəki hadisələrin təsiri tam aydın deyil.

Fed-in əsas məqsədi həm məşğulluğu qorumaq, həm də qiymət sabitliyini təmin etməkdir. Amma bu iki məqsəd çox vaxt bir-biri ilə ziddiyyət təşkil edir.

Fed-in son proqnozuna görə, 2026-cı ildə yalnız bir dəfə 0.25% faiz endirimi, 2027-ci ildə isə əlavə bir endirim gözlənilir. Amma Fed rəhbəri Jerome Powell bildirib ki, inflyasiya gözlənildiyi kimi azalmasa, bu endirimlər baş verməyə də bilər.

J.P. Morgan-ın baş iqtisadçısı isə bu proqnozla razılaşmır və daha fərqli ssenari gözləyir.